Bahçe ve Permakültür ·
Ata Tohumu Yasak mı? Yetiştirme, Satış ve Takas Arasındaki Fark
Ata tohumu hakkındaki kurallar, Resmî Gazete’deki metne göre tohumluğun ticaretine yöneliktir. 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu, yurt içinde yalnızca kayıt altına alınmış çeşitlerin tohumluğunun ticaretine izin verir. Ticaret konusu olmayan ve şahsi ihtiyaçla sınırlı çiftçi mübadelesi kanun hükümlerinin dışında bırakılmıştır. Hukuki görüş değildir.
Merhaba sevgili dostlarım. “Ata tohumu yasaklandı” cümlesini çok sık duyuyorum. Kısa cevap: hayır. Ata tohumunu kendi bahçenizde yetiştirmek, tohumunu ayırmak ve başkalarıyla takas etmek yasak değil. Kurallar, tohumun ticari olarak satılmasıyla başlıyor. 🌱
Şifa Köyü’nde ata tohumu ve yerel tohumlarla, ilaç kullanmadan üretim yapıyoruz; ata tohumuyla yetiştirdiğimiz ürünlerimiz Avrupa Birliği onaylı organik tarım sertifikalı. Tohum benim için yalnızca bir tarım malzemesi değil, kuşaktan kuşağa geçen bir emanet. Bu yüzden bu soru bana çok yakın. Siz de bu cümleyi duyup endişelendiniz mi? Gelin, neyin serbest, neyin kurala bağlı olduğuna birlikte bakalım. Önce kısa bir özet:
- Kendi bahçenizde yetiştirmek: serbest
- Tohum ayırmak ve kendi kullanımınız için saklamak: serbest
- Kendi aranızda takas etmek: serbest
- Ata tohumundan yetişen ürünü satmak: serbest
- Sertifikasız tohumu ticari olarak satmak: serbest değil, kayıt ve sertifika gerekiyor
Ata tohumunu ekmek ve takas etmek yasak mı?
Kendi bahçenizde, balkonunuzda ya da tarlanızda ata tohumu ekmek serbest. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın konuyla ilgili açıklamalarında da yerel tohumların üretimi ve kullanımıyla ilgili bir yasak olmadığı belirtiliyor. Aynı açıklamalara göre çiftçiler kendi ihtiyaçları kadar tohum üretip kendi aralarında değiştirebiliyor. Tohumun elden ele dolaşması bence onu yaşatmanın en güzel yolu.
Ata tohumundan yetişen ürünü satmak, tohumu satmakla aynı mı?
Ata tohumundan yetiştirdiğiniz domatesi, fasulyeyi ya da kabağı satabilirsiniz. Kural ürüne değil, tohuma yönelik. Biz de tarlamızdan çıkanı sizinle bu şekilde buluşturuyoruz.
Tohumun kendisini satmak yasak mı?
Tohumun kendisini ticari olarak satmak ise kurala bağlı. 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu, 8 Kasım 2006’da Resmî Gazete’de yayımlandı. Kanun, ticari olarak satılan tohumların kayıt ve sertifikasyon süreçlerinden geçmesini şart koşuyor. Yani denetimden geçmemiş, sertifikasız tohumu ticari olarak satmak serbest değil.
Yerel çeşitler için ayrı bir yol da var. Yerel Çeşitlerin Kayıt Altına Alınması, Üretilmesi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik, 3 Eylül 2019’da Resmî Gazete’de (sayı 30877) yayımlandı ve 19 Ekim 2018 tarihli önceki yönetmeliğin yerine geçti. Bu yönetmelikle yerel çeşitler Yerel Çeşit Kayıt Listesi’ne alınabiliyor. Kayıtlı yerel çeşitlerin tohumu, yönetmelikteki koşullara göre ve çoğunlukla çeşidin menşe bölgesinde üretilip pazarlanabiliyor.
Yerel çeşit, hibrit tohum ve GDO arasındaki fark nedir?
Yerel çeşit, belli bir bölgede uzun yıllar boyunca yetiştirilip o bölgenin toprağına ve iklimine uyum sağlamış çeşit demek. Günlük dilde ata tohumu, yerli tohum ya da atalık tohum diye de anılıyor. O toprağın suyunu, güneşini, rüzgârını tanıyan bir tohum bu. Verim ve dayanıklılık çeşide ve yetiştirme koşullarına göre değişiyor. Her ata tohumundan aynı sonucu beklemek doğru değil.
Hibrit ile GDO aynı şey değil. Hibrit (F1) tohum, iki farklı ebeveyn çeşidin kontrollü olarak melezlenmesiyle elde ediliyor. Genetiği değiştirilmiş organizma (GDO) ise genetik yapısına laboratuvarda müdahale edilmiş bir canlı. Türkiye’de genetiği değiştirilmiş bitkilerin üretimine 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanunu ile izin verilmiyor.
Bu yazıyı yayımlandığı tarihte yürürlükte olan düzenlemelere göre hazırladım; bir hukuki görüş değil. Tohum satışı gibi ticari bir iş planlıyorsanız güncel mevzuatı Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan ya da il tarım müdürlüğünden kontrol etmenizi öneririm.
Ata tohumunun neden bu kadar önemli olduğunu daha önce ayrı bir yazıda anlatmıştım, aşağıdaki bağlantıdan okuyabilirsiniz. Kendi bahçenizi ata tohumuyla kurmak isterseniz permakültür danışmanlığında alanınıza birlikte bakabiliriz. Bize yazmanız yeterli; sizinle iletişime geçelim. Şifa Köyü’ne gelirseniz tohumlarımızı ve tarlayı yerinde görebilir, toprağa siz de dokunabilirsiniz.
Sizin elinizde büyükannenizden kalan bir tohum var mı? Onun hikâyesini benimle paylaşırsanız çok sevinirim. Tohumlar elden ele, kalpten kalbe dolaşsın; toprağınız hep bereketli olsun. 🌿
Permakültür ve Şifalı Tarım Danışmanlığı →
Kaynak: 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete, 8 Kasım 2006, sayı 26340) →
Sık sorulan sorular
Kendi bahçemde ata tohumu yetiştirebilir miyim?
Evet. Ata tohumunu yetiştirmek, tohumunu ayırmak ve kendi kullanımınız için saklamak yasak değil.
Ata tohumunu komşumla takas edebilir miyim?
Evet. Bakanlık açıklamalarına göre çiftçiler kendi ihtiyaçları kadar tohum üretip kendi aralarında değiştirebiliyor.
Ata tohumundan yetiştirdiğim ürünü satabilir miyim?
Evet, satabilirsiniz. Kural ürüne değil, tohumun ticari satışına yönelik.
Ata tohumunu satmak yasak mı?
Sertifikasız tohumun ticari satışı serbest değil. Yerel çeşitler kayıt listesine alınarak yönetmelikteki koşullarla pazarlanabiliyor.
Hibrit tohum GDO mudur?
Hayır. Hibrit, iki çeşidin kontrollü melezlenmesiyle elde ediliyor; GDO ise genetik yapısına laboratuvarda müdahale edilmiş bir canlı.