Yeşil Gübre Nedir? Hangi Bitkiler Ne Zaman Ekilir?

Tarlada ya da bahçede bir yatak kışın boş kalacaksa, o yatağa toprağı besleyecek bir bitki ekmek eski ve yaygın bir uygulamadır. Bu yazıda yeşil gübrenin ne olduğunu, hangi bitkilerin bu amaçla ekildiğini, sonbaharda ne zaman ekilip ilkbaharda ne zaman toprağa karıştırıldığını Türk ziraat fakültelerinin kaynaklarına dayanarak anlatıyoruz.

Yeşil gübre nedir?

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi ders notlarındaki tanıma göre yeşil gübreler, toprağa organik madde sağlamak amacıyla yetiştirilen ve gelişmelerinin belirli bir döneminde, henüz yeşilken sürülerek ya da biçilerek toprak altına getirilen bitkilerdir. Yani bitki hasat için değil, toprağa geri dönmek için yetiştirilir.

Organik Tarımın Esasları ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik de toprak verimliliğinin ekim nöbeti, baklagiller, derin köklü bitkiler ve yeşil gübreleme ile sağlanmasını ilk sıraya koyar. Bu yüzden yeşil gübre hem küçük bahçelerde hem de organik üretimde sık başvurulan bir yöntemdir.

Hangi bitkiler yeşil gübre olarak ekilir?

Kaynaklar yeşil gübre bitkilerini iki gruba ayırır:

• Baklagiller: fiğ (adi fiğ, Macar fiği, tüylü fiğ), bakla, bezelye, yonca ve üçgül. Kökleriyle havadaki azotu bağlayabildikleri için en çok tercih edilen gruptur.
• Baklagil olmayanlar: çavdar, arpa, yulaf, buğday ve kolza ya da hardal gibi türler. Bol yeşil kütle verirler ve toprağı kışın örtülü tutarlar.

Ders notları iki grubun birlikte ekilmesini önerir; örnek olarak yulaf ile bezelye ve çavdar ile fiğ karışımları verilir. Karışımda saçak köklü tahıl ile derine inen baklagil kökü toprağın farklı katmanlarına ulaşır, daha az tohumla daha çok kütle elde edilir. Seçim yapılırken bitkinin hızlı gelişmesi, yoksul toprakta da tutunabilmesi ve asıl ürünün ekim zamanını geciktirmemesi göz önüne alınır.

Sonbaharda yeşil gübre ne zaman ekilir?

Kışlık yeşil gübre, ders notlarında “kış ara bitkisi” olarak geçer: ağustos ya da eylülde ekilir, nisan ya da mayısta toprak altına getirilir. Marmara’da pratikte bu pencere eylülden kasıma kadar uzanır. Erken ekilen bitki soğuklar gelmeden daha çok gelişme fırsatı bulur. Ege Üniversitesi’nde yapılan bir denemede de eylülde ekilen adi fiğ, kendisinden sonra gelen ürün üzerinde en iyi sonucu veren uygulama olmuştur.

Kasım ayı geç sayılsa da kıyıya yakın ve korunaklı bahçelerde bakla ile fiğ ve çavdar karışımı hâlâ ekilebilir. Toprak ne çamur ne kaskatıyken ekim yapılır; tohum serpilip tırmıkla hafifçe örtülür. Kasım ve aralıkta bahçeye başka neler ekildiğini ayrı bir yazıda anlattık.

Kasımda ve Aralıkta Bahçeye Ne Ekilir? Kışlık Sebze Rehberi →

Yeşil gübre ne zaman ve nasıl toprağa karıştırılır?

Kaynaklara göre en uygun zaman çiçeklenmenin öncesi ya da başıdır. Bu dönemden sonra bitkideki azot oranı düşmeye başlar, selüloz ve linyin gibi zor ayrışan maddeler artar. Olgunlaşmış bitki toprağa karıştırıldığında ayrışma yavaşlar ve topraktaki canlılar bir süre bitkilerle azot için yarışabilir.

• Bitkiler biçilir ya da ezilir, parçalandıktan sonra toprağın üst katmanına karıştırılır.
• Ders notları gömme derinliğini ağır killi topraklarda 5 ile 15 cm, hafif kumlu topraklarda 10 ile 20 cm olarak verir.
• Toprakta yeterli nem varsa asıl ürünün ekiminden 10 ile 15 gün önce toprağa karıştırmak uygun görülür; kuru geçen bir ilkbaharda bu süre uzayabilir.
• Küçük bahçede biçilen bitkiler toprağa karıştırılmadan yüzeyde örtü olarak da bırakılabilir.

Yeşil gübrede nelere dikkat edilir?

• Su: Toprağa karışan bitkinin parçalanması için nem gerekir. Ders notları yeşil gübrelemeyi yağışı bol ya da sulama yapılabilen yerler için önerir, kuru tarım yapılan alanlarda dikkatli olunmasını ister.
• Zamanlama: Geç kalınıp tohum bağlamış ya da odunlaşmış bitki gömüldüğünde ayrışma yavaşlar.
• Ekim planı: Yeşil gübre, ilkbaharda o yatağa girecek sebzenin dikim tarihine göre planlanır.
• Toprak tepkimesi: Hafif bünyeli topraklarda yıllarca yalnız yeşil gübreyle çalışıldığında toprak asitleşebilir; arada toprak analizi yaptırmak durumu görmeyi kolaylaştırır.
• Tohum: Kullanılacak tohumun hangi yöreye uygun olduğu tohum paketinden ya da yöredeki üreticilerden öğrenilir.

Kendi bahçeniz için yeşil gübre planı

Yeşil gübre tek başına bir çözüm değil, ekim nöbeti, kompost ve toprağı örtülü tutmakla birlikte işleyen bir parçadır. Hangi yatağa hangi karışımın uygun olduğu toprağın yapısına, yatakta ilkbaharda ne yetişeceğine ve suya göre değişir. Küçük bir alanda gözlemle başlayıp tasarıma geçmeyi anlatan permakültür yazısı bu planı kurarken yol gösterebilir.

Küçük Bahçede Permakültür: Gözlemden Tasarıma →

Şile’deki Şifa Köyü’nde ata tohumuyla, ilaç kullanmadan ve toprağı yormayan yöntemlerle üretim yapılıyor. Kendi bahçeniz, balkonunuz ya da tarlanız için toprak, tohum ve mevsim planını birlikte konuşmak isterseniz Permakültür ve Şifalı Tarım Danışmanlığı sayfasından bize yazabilirsiniz.

Permakültür ve Şifalı Tarım Danışmanlığı →

Sık sorulan sorular

Yeşil gübre nedir?

Toprağa organik madde kazandırmak için yetiştirilen ve henüz yeşilken biçilip ya da sürülüp toprağa karıştırılan bitkilerdir. Fiğ, bakla, bezelye, çavdar, arpa ve yulaf en sık kullanılanlardır.

Yeşil gübre ne zaman ekilir?

Kışlık yeşil gübre ders notlarında ağustos ya da eylülde ekilen kış ara bitkisi olarak geçer. Marmara’da bu pencere çoğunlukla eylülden kasıma kadar uzanır; erken ekim bitkiye kıştan önce daha çok gelişme süresi tanır.

Yeşil gübre ne zaman toprağa karıştırılır?

Çiçeklenme öncesinde ya da başında. Bu dönemden sonra bitkideki azot azalır ve zor ayrışan maddeler artar. Kışlık yeşil gübre çoğunlukla nisan ya da mayısta toprağa karıştırılır.

Yeşil gübre için hangi bitkiler birlikte ekilir?

Kaynaklar bir baklagil ile bir tahılın birlikte ekilmesini önerir. Yulaf ile bezelye ve çavdar ile fiğ sık verilen örneklerdir.

Yeşil gübreden sonra ekim için ne kadar beklenir?

Toprakta yeterli nem varsa ders notları asıl ürünün ekiminden 10 ile 15 gün önce toprağa karıştırmayı uygun görür. Kuru havada bitkinin parçalanması daha uzun sürebilir.

← Tüm Yazılar