Kasımda ve Aralıkta Bahçeye Ne Ekilir? İstanbul ve Marmara İçin Kışlık Sebze Rehberi

Kasımda ve aralıkta İstanbul ve Marmara çevresinde çoğu yıl sarımsak, bakla, bezelye, arpacık soğan ve ıspanak gibi serin mevsim sebzeleri ekilir ya da dikilir; balkonda ise roka, tere ve maydanoz gibi yeşillikler saksıya alınır. Hangi haftada ne yapılacağı bulunduğunuz yere, yüksekliğe ve o yılın havasına göre değişir. Bu yazı yalnızca ekim ve dikim zamanını anlatır.

Bu takvim her yerde aynı mı?

Değil. Marmara’nın kıyıya yakın yerleriyle iç ve yüksek kesimleri arasında fark olur; aynı ilçede bile rüzgâr alan bir yamaçla korunaklı bir bahçe aynı davranmaz. Yıllar da birbirine benzemez: bir yıl kasım ılık geçer, başka bir yıl soğuk erken gelir. Aşağıdaki listeleri kesin tarih olarak değil, yörede sık görülen bir düzen olarak okuyun ve kendi bahçenizde not tutarak düzeltin.

Kasım ayında bahçeye ne ekilir?

Toprak işlenebilecek kıvamdayken, yani ne çamur ne de kaskatıyken, bahçe yastıklarına genellikle şunlar ekilir ya da dikilir:

• Sarımsak: Baş dişlerine ayrılır, dişler sivri ucu yukarı gelecek biçimde tek tek dikilir.
• Bakla: Tohum doğrudan toprağa ekilir.
• Bezelye: Tohum doğrudan ekilir; sarılıcı çeşitler için destek düşünülür.
• Arpacık soğan: Küçük soğanlar sıra hâlinde dikilir.
• Ispanak: Tohum sıraya ya da serpme ekilir.
• Turp: Tohum doğrudan ekilir.
• Marul: Fide olarak dikilir; soğuğa açık yerlerde örtü altına alınır.

Soğuğun erken geldiği yerlerde bu işlerin bir kısmı ekim ayında bitirilmiş olur. Geç kaldığınızı düşünüyorsanız tohum paketinin üzerindeki ekim aralığına bakın ve yörenizde yıllardır ekenlere sorun.

Aralık ayında ekim yapılır mı?

Bazı yerlerde ve bazı yıllarda yapılır. Kıyıya yakın, korunaklı bahçelerde sarımsak ve bakla ekimi ılık geçen yıllarda aralığa sarkabilir. Toprak su tutmuşsa ya da donmuşsa beklemek daha doğrudur; ıslak toprağı işlemek yapısını bozabilir. Soğuk kesimlerde aralık çoğunlukla ekim yapılan bir ay değil, hazırlık ayıdır: yastıklar örtülür, kompost olgunlaştırılır, ilkbahar planı yapılır.

Balkonda saksıya kasımda ve aralıkta ne ekilir?

Balkon, bahçeye göre daha korunaklı olabilir, ama saksıdaki toprak daha çabuk soğur. Serin mevsimde saksıya genellikle yaprağı yenen, sığ köklü bitkiler ekilir:

• Roka
• Tere
• Maydanoz
• Marul (fide olarak ya da tohumdan)
• Ispanak
• Yeşil soğan için arpacık soğan
• Yeşil yaprağı için sarımsak dişi

Saksı seçerken ve yerleştirirken şunlara bakılır:

• Saksının altında su çıkış deliği olmalı; kışın fazla su sık görülen bir sorundur.
• Kış güneşini en çok alan cephe tercih edilir.
• Saksılar rüzgârın doğrudan vurmadığı bir köşeye, mümkünse duvar dibine alınır.
• Sulama, toprağın üstü kuruduğunda ve günün ılık saatinde yapılır.

Günlerin kısaldığı dönemde büyüme yavaşlar. Tohumun çıkması ve yaprakların boy vermesi ilkbahara göre daha uzun sürer; bu beklenen bir durumdur.

Don gelmeden önce toprak nasıl hazırlanır?

• Yazlık bitkilerin artıkları toplanır; hastalıklı görünenler komposta atılmaz, ayrılır.
• Toprak ıslakken çapalanmaz, üzerine basılmaz.
• Yastıkların üzerine olgun kompost serilir.
• Su biriken yerlerde yastıklar hafifçe yükseltilir ya da su için bir yol açılır.
• Boş kalacak yastıklar çıplak bırakılmaz; kuru yaprak ya da saman gibi bir malçla örtülür.
• Dikilecek sarımsak, soğan ve bakla için yer önceden ayrılır, sıra aralıkları işaretlenir.

Fideler dondan ve soğuktan nasıl korunur?

Tek bir yöntem her bahçeye uymaz; çoğu zaman birkaçı birlikte kullanılır:

• Don örtüsü: Soğuk beklenen gecelerde fidelerin üzerine hafif bir örtü serilir, gündüz hava ısınınca açılır.
• Alçak tünel: Yastığın üzerine yay biçiminde çubuklar yerleştirilip örtü gerilir.
• Malç: Kök çevresine kuru yaprak ya da saman serilir; amaç toprağın ani soğumasını yavaşlatmaktır.
• Saksıları taşımak: Soğuk gecelerde saksılar duvar dibine ya da kapalı bir köşeye çekilir.
• Sulama saati: Sulama sabah ya da öğle saatinde yapılır; yaprakların geceye ıslak girmemesine dikkat edilir.
• Hava tahmini: Soğuk dalgası haberlerinde örtüler bir gün önceden hazırlanır.

Bu önlemler kaybı azaltmaya yöneliktir; sert geçen bir kışta bazı fidelerin zarar görmesi yine de mümkündür.

Ekim zamanını kendi bahçenize göre nasıl ayarlarsınız?

• Tohum paketindeki ekim aralığını okuyun.
• Yörenizde yıllardır ekenlere hangi haftayı beklediklerini sorun.
• Her yıl ekimi yaptığınız tarihi, havayı ve sonucu bir deftere yazın.
• Aynı sebzeyi birkaç hafta arayla iki parti ekip hangisinin tuttuğuna bakın.

Planı birlikte yapmak isterseniz Merve Tüfekçi’nin Permakültür ve Şifalı Tarım Danışmanlığı’nda toprak, su, tohum ve mevsim planlaması alanınıza göre ele alınır: balkon, bahçe ya da tarla. Ne kadar ürün alınacağı toprağa, mevsime ve emeğe bağlıdır; bu konuda bir söz verilmez.

Özetle kasım, Marmara’da çoğu bahçe için sarımsak, bakla ve yeşillik ayıdır; aralık ise yere göre ya geç ekimin ya da hazırlığın ayıdır. Asıl takvim, kendi bahçenizde tuttuğunuz nottur.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tıbbi ya da hukuki tavsiye değildir.

Permakültür ve Şifalı Tarım Danışmanlığı →

İletişim →

Sık sorulan sorular

Kasım ayında bahçeye hangi sebzeler ekilir?

İstanbul ve Marmara çevresinde çoğu yıl sarımsak, bakla, bezelye, arpacık soğan, ıspanak ve turp ekilir ya da dikilir. Tarih yere, yüksekliğe ve o yılın havasına göre değişir.

Aralık ayında sarımsak dikilir mi?

Kıyıya yakın, korunaklı bahçelerde ılık geçen yıllarda dikim aralığa sarkabilir. Toprak su tutmuşsa ya da donmuşsa beklemek daha doğrudur. Soğuk kesimlerde aralık çoğunlukla hazırlık ayıdır.

Kışın balkonda saksıda ne yetiştirilir?

Serin mevsimde saksıya genellikle roka, tere, maydanoz, marul, ıspanak ve yeşil soğan için arpacık ekilir. Saksının su çıkış deliği olması ve güneş alan, rüzgârdan korunaklı bir yerde durması önemlidir.

Fideleri dondan korumak için ne yapılır?

Soğuk gecelerde don örtüsü ya da alçak tünel kullanılır, kök çevresine malç serilir, saksılar duvar dibine çekilir. Bu önlemler kaybı azaltmaya yöneliktir; sert kışta zarar yine de görülebilir.

Bu yazı hasat zamanını da anlatıyor mu?

Hayır, yalnızca ekim ve dikim zamanını anlatıyor. Hangi sebzenin hangi ayda yetiştiğini “Hangi Ayda Hangi Sebze Yetişir?” yazısında bulabilirsiniz.

← Tüm Yazılar